MBA KAJERE

Recensie van Mba Kajere #1 (1996), door Dirk Sluijs in Perspectief (Gent) #43, april-juni 1996.

Het gebeurt nauwelijks dat het aan praatjes of plaatjes verknocht schrijverslandschap verrijkt wordt door hen die het geestelijk voedsel puren uit de droesem van het leven, uit datgene waar niemand het over wil hebben, wat niemand wil zien. Jazeker, want velen hebben de strijdpen begraven en hun literaire schoonheid geofferd aan de direkte zekerheden. En niet alleen aan de materiële zekerheid die zich op schrijvers' populariteit ent, doch ook aan de verdovende rust die voortvloeit uit meeheulerijen met gevestigde conventies.

Maar een mens laat zich soms al te gauw door z'n pessimisme op sleeptouw nemen, want met de regendruppels die het droge voorjaar verkwikten zag een eerste uitgave van Mba-Kajere de grijs bewolkte hemel. Mba-Kajere is een verhalend en theoretisch plunderschrift dat onder meer via verhalen, essays, gedichten en cartoons achter de schermen van het grote gelijk zeilt. Het vaart daar waar de ijzeren hand van de warencultuur verslapt. Soms klieft het door de barsten in het van levensvreemdheid bollend utopisme. En dan weer voert het ons met spitse boeg naar de scheuren in het zijden kleedje van het menselijk verkeer: scheuren waarrond het zoet geurt naar een geloof in de toekomst en naar de verheven gelijke omgang, maar waaruit lustbejag, machtswellust en de eruit voortvloeiende communicatieloosheid hun lijkengeur uitwasemen.

Met gedreven hamer verpulvert Bob Black het technologische geloof van Walter Alter, die het in dit nummer juist verdedigt. Vlijmscherp dissekteert Robert Kurz het postmodern tijdperk waarin het warenfetisjisme zijn klauwen ook zet in de veranderingsgezinde ideologieën en in de identiteit van een mens. In zijn essay spookt het beeld van individuen die in de tredmolen van snelle veranderingen alleen nog maar bezig zijn maskers te wisselen om zich een inhoudloze identiteit aan te meten, om te kunnen overleven met het verkoopsklaar inhoudloos niets. Bezield door de ideeën van Fourier maakt Hakim Bey een reis door de poëzie, de religieuze muziek en de klassiekers. Niet om een genre te verheerlijken, maar om aan te meren bij de waarachtige kunst: deze waar het publiek verdwenen is en de direkte communicatie in het heden centraal staat; een creatieve kunst die buiten de gebruikswaarde staat.
De gedachten van George Bataille zinderen door het besproken werk van schrijfster Elfriede Jelinck en regisseur Jan Kerkhof, die met hun 'pornologisch' werk de spiegels van mannelijke machtsgeilheid, van ons eigen voyeurisme, voorhouden.

Lees het zelf, er staat meer in, maar wie oplossingen verwacht laat het tijdschrift beter links liggen, want tevergeefs zal het zoeken zijn. Wars van antwoorden lijken de meeste schrijvers in Mba-Kajere wel en daarin schuilt ook hun kracht: de pen wordt niet geleid door van antwoorden zwangere ideologieën en daardoor spreekt het beschrevene zelf kritisch. De teksten ontbloten enkel wat verbloemd wordt en laten de lezer daarna achter met een smerigheid die iedereen, duivelse. rechtse of heilige linkse, voedt.

En is het niet op dat moment, waarin we oog in oog staan met de tiran in ons, met onze eigen irrationele doelgerichtheid, dat vrijheid zich kan ontsluiten? Juist omdat we er buiten staan op het ogenblik dat we het voor waar nemen. Neen, hoevelen er hun keel ook voor mogen schor schreeuwen, absolute vrijheid is niet te bereiken, maar ontluikt steeds in de bedding van een ontheiligd moment.

Maar ach, teveel zijn er die een vrouw trouwen voor het lijf. Luister maar naar de kritieken die alree bromden toen het tijdschrift nog maar zijn eerste levensreutel gaf: het irrationele wordt in het anarchisme gebracht! Oh wee, dat tijdschrift sterkt alleen nog meer het individualisme; het is allemaal maar escapisme van het grote verhaal waarnaar we onze krachten moeten bundelen; mijne jongen, dat tijdschrift is véél te moeilijk!...

Drijven onze linkse makkers dan niet even goedgemutst op dat irrationele? Voelen die ridders in feministisch harnas de bronstigheid dan niet wellen voor de schone deemes die de anarchistische kampen bevolken? Horen onze befaamde revolutionairen zichzelve - ja natuurlijk, zomaar eens een keertje, per ongeluk - niet graag theorieën brouwen? En dan niet omdat ze bekoord worden door de schoonheid hunner theorie, maar omdat het hun status verschaft?

Heeft de vergaderitis van anarchist modaal dan niet dezelfde funktie als de televisitis van Jan modaal; een vlucht uit een economische maalstroom waarvan hijzelf rijkelijk slaaf is; een vlucht uit de sleur van het bestaan; een opkikkertje? Dat durven we niet in de ogen te kijken hé, want vrouwe Justitia, die de anarchistische scepter zwaait, zou ons dan wel eens bij de veroordeelden kunnen klasseren. Zou 130 jaar anarchistische theorievorming dan toch zo weinig veranderd hebben? Neen, dat kan niet wezen. Kom, kom, laten we die irrationele worm maar ver ver weg houden van de houten peilers die ons heiligdom schragen, dan behouden we tenminste toch de paar aan het anarchisme ontsproten zuiveren....

En te individualistisch, wat is me dat? Zo gemakkelijk als het in de mond genomen wordt, zo weinig is geweten wat men ermee bedoelt. Sluimert in deze giftige tong ook niet de angst voor een in vergane glorie geteisterd ideaal? Want, ten andere, ik dacht toch dat als iemand leeft voor zichzelf hij ook iets heeft om mee te delen en dan...dan onderstut het individualisme toch juist een open samenleving die gedijt in mede-deelzaamheid? Goed, goed, eerst weten wat bedoeld is met dat individualistisch...

Dat een leven zonder bepaaldheid door het Ideaal een vlucht zou zijn...wat dan nog? Het carpe diem, dat we tussen de soep en de pataten uit de woordenmand halen terwijl onze oren flapperen bij het woord epicurist, is dat niet ons aller betrachting: het plukken van de dag? Maar vraagt dat geen leven in de vlucht? Vraagt dat geen nooit eindigend loslaten? Van die door machtswellust doortrokken maatschappij; van die alternatieve gemeenschappen die in hetzelfde bedje ziek zijn; van die naasten die dan toch blijken te verwachten dat ge naar hun toekomstdromen wandelt; van onszelf als de jaloezie komt aansluipen en we de ander als bezit verwachten....

Neen, om het gevleugeld uit te drukken lijkt die vlucht een vliegen naar steeds bewuster eenzaamheid. Misschien is het toch maar makkelijker te vluchten in de zekerheid van het Ideaal.

Waar maken we ons eigenlijk druk over: laat de redekavelaars elkaar maar vriendelijk afslachten tijdens discussies over de meest geschikte discussievormen in de beste discussiecultuur, maar ons er verre van houden. Want nog eens 130 jaren verder zouden we er hetzelfde Babylonisch gebazel op na houden.

Ja, die eveneens van zinnen dubbele kritiek klopt wel: het is niet gemakkelijk om Mba-Kajere te lezen. Maar wat heet moeilijk? Buiten een paar essays waarin het moeilijke taalgebruik misschien moet verhullen dat de auteurs niet goed weten naar waar varen, zijn moeilijke thema's glashelder uitgewerkt. Meer zelfs, het taalgebruik is niet zelden tot het esthetische, het schone verheven. En dat is niet verwonderlijk als ge weet dat inhoud en vorm tweelingzussen zijn: ze sterken of verzwakken elkaar. Vooral echter konfronteren de essays, tenminste voor de eerlijke lezers. En eerlijk lezen, tja dat is niet gemakkelijk.

Kortom, het is uitkijken naar een volgende uitgave van MBA-Kajere. Het is uitkijken voor de afgrond die erin kan gapen, tenminste als de zeis die nu gewet is haar verschralend werk voortzet. Maar voor het zover is zullen de redacteuren nog veel moed mogen busselen, want om met Nietzsche te spreken: "Wie met monsters vecht, moet oppassen zelf geen monster te worden. En als ge lang in de afgrond kijkt, kijkt de afgrond ook bij jou naar binnen." Maar wie dan... wie dan nog in die afgrond durft te kijken, die herbront de kunst. En welbeschouwd is het deze vrucht die Mba-Kajere koestert.